• Follow us

Laatste Nieuws

Het raster is zo dicht dat het mijn kijken in verwarring brengt

K. Schippers geeft ons stukken van woorden in volgorde na elkaar. Vrije en unieke stukken woord. Zo kijken we ook naar het schilderij van Mondriaan.

Piet Mondriaan, Compositie met grijze lijnen, 1918. Olieverf op doek, 84,5 x 84,5 cm © Gemeentemuseum Den Haag

Alle lijnen in Compositie met grijze lijnen zijn recht. De opzet dus van het schilderij uit 1918 zou overzichtelijk moeten zijn maar toch is dat niet zo. Het raster is zo dicht dat het mijn kijken in verwarring brengt. Het is een raadselachtige verwarring die ik ook ondervond toen ik een gedicht las van K. Schippers met de rare titel met van. Het is een woordconstructie die uitsluitend uit tussenvoegsels bestaat die impulsief samenvallen in eerst regels en dan samengevat in strofen van drie regels. Op deze bladzijde staat een fragment afgebeeld met een paar van die terzinen. Het hele gedicht is 33 terzinen. Hun volgorde is typografisch maar betekent verder niets. Hooguit kom je associaties tegen. Die vreemd meeslepende woordabstracties kun je ook niet echt lezen. Eerder dwaal ik erin rond zoals ik in Compositie met grijze lijnen ook door het raster beweeg.

Om houvast bij het schilderij te krijgen stel ik me voor hoe Mondriaan ermee begonnen zou zijn. Hij bedoelde het schilderij als een gelijkzijdige ruitvorm – dat wil zeggen een vierkant een kwart gedraaid, op zijn punt, op zijn schildersezel vastgezet. Naar die ruit, voorlopig met een grondlaag van mat wit, zat de schilder aandachtig te kijken: naar de bijzondere vorm van die ruit en vooral de optische energie ervan. Het was een vorm die nieuw voor hem was. Het kubisme, dat hij in Parijs leerde kennen, had hem tot experimenten gebracht. In 1917 had hij twee horizontale schilderijen met op een witte ondergrond her en der hangende kleurvlakken, verschillend in formaat, zonder lijnen in bleek roze, bleek geel en lichtblauw. Eigenlijk waren dat zijn allereerste niet-figuurlijke abstracte schilderijen. Dan ben je vooreerst misschien wel verrast met wat je nu hebt gemaakt. Hoe nu verder? Ik kan me goed voorstellen dat je dan, op de weg die je gaat, eerst iets heel anders wil maken. Een ruitvorm bijvoorbeeld met alleen een geregeld raster van lijnen alleen in grijs en zonder kleur. Ik denk dat Mondriaan eerst nog niet wist hoe dicht het raster zou worden.

fragment van het gedicht van K. Schippers, met van, 2011

Hij zat voor een blanco doek dat ruitvormig was. De vier zijden waren ieder 84,5 centimeter maar de horizontale diagonaal was 121 centimeter breed en net zo hoog was de hoge middellijn van de ruit. Mondriaan merkte dat een rechthoekige ruit ruimtelijk expansief is. Die verticale middellijn en de horizontale diagonaal, denk ik, waren dus de eerste grijze lijnen die hij op het strakke doek neerzette. In het geheel van de compositie waren dat ook de langste lijnen – waarmee Mondriaan meteen ook de maat articuleerde van de beeldruimte. Door het middelpunt van die eerste kruising heeft hij toen, van de middens van de vier zijden, nog eens twee lijnen gezet. Zo ontstonden, binnen de ruit, vier vierkante ruitvormen. Die zijn een kwart groot van de gehele ruit. Ze worden diagonaal gedeeld door de twee lange horizontale en verticale middellijnen. Daarmee is in principe de rasterverdeling aangegeven.

Het raster behoefde alleen verdere en regelmatige deling. Het basispatroon is 64 kleine vierkanten. Elk daarvan wordt twee keer diagonaal gedeeld. Dat verandert het patroon in 256 nog kleinere driehoekjes. Langs de buitenrand van de ruit zijn de driehoekjes niet, zoals verder wel, door lijnen afgesloten. Zonder de definitie van lichtgrijze lijn daar is de ruitvorm toch ruimtelijk onbestemd. Niettemin is Compositie met grijze lijnen een schilderij dat stevig in elkaar zit. Je voelt dat de vierkante onderdelen van het raster toch door Mondriaan met zijn handschrift zijn gevormd. Lijnen in het schilderij zijn niet overal even dik of even grijs. Hier en daar zijn stukken lijn verzwaard. Ze passen nog wel in de rechthoekige regelmaat van het raster. Tegelijkertijd zijn het verrassende figuren die in de ritmering van het raster, als we dat bekijken, verrassend merkwaardige bewegingen teweegbrengen. In het handschrift van die vierkantjes bij elkaar, met ook nog de kleine driehoeken, merk ik een gedragen interpunctie. Het schilderij is handwerkelijk ontstaan.

Het gedicht van Schippers heeft ondertussen een gestage duur als van een litanie. Zo lijkt het me geschreven of in elkaar geknutseld. Ik denk dat de dichter het bij het maken ook hardop heeft gesproken. Alleen zo kon hij het metrum van die woordstukjes met zijn mond testen. Het is een spreekgedicht. Daarom noem ik het een litanie. Het moet langzaam gesproken worden, zorgvuldig, woord voor woord. Er is geen poëtisch rijmschema dat de woorden voornaam in het gelid houdt. De 33 strofen van het gedicht omvatten 418 vooral kleine woorden. Stukken van woorden in volgorde na elkaar. Ik merk dat ik ga mompelen als ik ze lees. De woorden worden vrij en uniek door het bewegen van de lezende stem. Zo kijk ik ook naar het schilderij van Mondriaan. Naar een groepering kleine driehoekjes in kleine vierkanten kijk ik – en dan naar enkele momenten van vorm, stuk voor stuk.

PS. Schippers’ gedicht staat in zijn bundel Tellen en wegen, Querido, 2011. Mondriaans Grijze lijnen hangt in het Haags Gemeentemuseum

Read More



Leave A Comment

More News

TROUW: Home

Het doodverklaarde cassettebandje leeft op, met dank aan New! 2019-12-12 02:55:00“Welke gek maakt er nou nog cassettebandjes?” Thomas Baur stelt de vraag zelf al aan de telefoon, gewend aan de verbijstering van het publ

Oss massaal in rouw na ongeluk met bolderwagen New! 2019-09-20 16:40:00Het ongeval bij een bewaakte spoorwegovergang dat vier kinderen het leven kostte, heeft Oss in rouw gedompeld. Onderzoek moet uitwijzen hoe het ongelu

Rusland krijgt na vijf jaar stemrecht terug in 2019-06-24 19:56:00Na een onderbreking van vijf jaar krijgt Rusland weer stemrecht in de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa (PACE). Het orgaan heeft in een

Belastingdienst pakt klokkenluider opvangtoeslag aan 2019-06-24 19:30:47De fiscus heeft een medewerker die interne stukken naar buiten zou hebben gebracht, op non-actief gezet.

Aantal zelfdodingen vooral onder mannen flink gedaald in 2019-06-24 19:19:49Het aantal mensen dat in Nederland zelf een einde aan zijn leven maakte, is vorig jaar uitgekomen op 1829. Dat zijn er 88 (5 procent) minder dan in he

Een op de vijf Nederlandse kerken is geen 2019-06-24 19:00:41Het is in veel steden en dorpen een gevoelige discussie: wat te doen met een leegstaande kerk? Trouw bracht in kaart hoeveel kerkgebouwen Nederland te

Op vakantie, naar het theater of sporten: er 2019-06-24 19:00:40Kerken lopen leeg, en om te voorkomen dat de kerkgebouwen leeg blijven, krijgen veel voormalige gebedshuizen een nieuwe functie. Een op de vijf kerken

Na tien jaar is de slager weer terug 2019-06-24 19:00:35Een op de vijf kerken in Nederland heeft een nieuwe bestemming gekregen, blijkt vandaag uit onderzoek van Trouw. In Sas van Gent merken de inwoners da

Vijf zwarte neushoorns uitgezet om populatie in Rwanda 2019-06-24 18:36:00Vijf oostelijke zwarte neushoorns zijn maandag met succes uitgezet in het Akagera natuurreservaat in Rwanda. Hun komst was noodzakelijk om de soort da

Politie reageert chaotisch op storing 112 2019-06-24 16:44:00Het enige nummer dat altijd bereikbaar moet zijn, werkte vandaag urenlang niet. Hulpdiensten gingen de straat op om waar nodig te helpen. De grote vra

Verlies van Istanbul plaatst Erdogan voor lastige keus: 2019-06-24 16:28:00President Erdogan moet kiezen na de verkiezings­nederlaag in Istanbul: hervormen of autoritair doorgaan? Zijn AK Partij is verdeeld en de nieuwe b

Deze keer haalt Maarten genietend de finish 2019-06-24 16:24:00Maarten van der Weijden kreeg massale steun uit Friesland voor zijn tocht, ook al klonk er ook kritiek.

De Groene Amsterdammer

‘De wolken’ van Esther Tielemans in een rusteloze 2019-07-09 18:00:00Een kunstenaar wil deelhebben aan raadselachtige onvoorspelbaarheid. Zo ontdekt Esther Tielemans verschijnselen die we nog nooit gezien hebben.

Gandhi-aanhanger Ali Can biedt Pegida-demonstranten chocoladehartjes aan 2019-07-09 18:00:00Vanuit Essen in het Duitse Ruhrgebied moet de multiculturele samenleving een succes worden. Ali Can heeft daarvoor het VielRespektZentrum opgericht:

‘Alleen de politiek kan hier nog beweging in 2019-07-09 18:00:00De verkeerde mensen hebben de schuld gekregen van de vuurwerkramp in Enschede, blijkt uit een reconstructie van De Groene Amsterdammer, op basis van e

Een klimaat-defaitist en ecomodernist kruisen de degens 2019-07-09 18:00:00Je kunt klimaatdenkers opdelen in tovenaars en profeten, optimisten en doemdenkers. ‘Laat me uitleggen waarom ik rillingen krijg bij de woordcombina

Toen pastoor Pierre Valkering publiekelijk uit de kast 2019-07-09 18:00:00Dat pastoor Pierre Valkering homoseksueel was wist iedereen in zijn Amsterdamse parochie. Toen hij er een boek over schreef werd hem het preken verbod

De titaantjes van Nescio als rolmodel 2019-07-09 18:00:00‘Aardige jongens zijn niet doortastend, geen doeners, dat maakt ze sympathiek, zonder dreiging. Daarom is het zo gemakkelijk identificeren met de ti

De maanlanding bewees vijftig jaar geleden dat een 2019-07-09 18:00:00De eerste landing op de maan, op 20 juli 1969, zorgde voor de hoop dat zij een bijdrage zou leveren aan ‘een wereldwijd utopia en vrede door het hel

Filosoof René ten Bos over optimisten versus pessimisten 2019-07-09 18:00:00Hoewel half Nederland eerdaags best wel eens in zee zou kunnen verdwijnen, melden onderzoeksbureaus dat we een uitermate gelukkig volk zijn. Het geluk

De waarheid ligt zelden in het midden 2019-07-09 18:00:00Er is onmacht die erkend moet, daarom houden we soms zo van schreeuwende buren. De emoties achter het woord teringbeest, de kalmte achter het schouder

‘De Kleur van Blue Note’ is meer dan 2019-07-09 18:00:00Walter van der Kooi ziet veel meer dan hij in zijn wekelijkse kroniek kan bespreken. Deze keer: De Kleur van Blue Note, een jazzgeschiedenis waarin he

Als we érgens tegengas kunnen geven aan big 2019-07-09 18:00:00Het is mogelijk om het internet binnen het domein van de democratische rechtsstaat te brengen. En als dat érgens kan, dan in Europa.

Waarom kijken we naar een gearrangeerd huwelijk op 2019-07-09 18:00:00Mensen die zich op tv laten koppelen aan een wildvreemde. Waarom zou je daarnaar kijken? Nou, omdat je dan misschien eindelijk kunt zien wat de ingred

VK: Home

Caférubriek Stamgasten neemt afscheid, daarom: het laatste rondje, New! 2019-07-22 01:09:38

Sylvana Simons beukt dwars door alle ironie van New! 2019-07-21 17:15:00Afgelopen weekend was het weer tijd voor wat we inmiddels een oer-Hollandse traditie mogen noemen: het grote Sylvana-bashen. Vrijdag werd bekend dat d

President en komiek Zelenski verovert machtspositie New! 2019-07-21 14:50:00Volodymir Zelenski, de tv-komiek die sinds twee maanden president van Oekraïne is, heeft een ongekende machtspositie verworven. Zijn piepjonge an

Schaatsen met een hittegolf op komst: ‘Gek, maar New! 2019-07-21 14:49:00De komende dagen stijgen de temperaturen tot boven de 30 graden, maar geschaatst wordt er toch. Bijvoorbeeld op het zomerijs in het Thialf-stadion in

Het kan nog alle kanten op in spannendste New! 2019-07-21 14:34:05De Tour de France beleeft zijn spannendste aflevering sinds jaren. Blonken voorgaande edities uit in voorspelbaarheid, vanwege de dominantie van Sky,

‘Eberhard van der Laan van de wetenschaps-journalistiek’ New! 2019-07-21 13:10:00Sanne Deurloo was de vraagbaak van de wetenschap. Van vragen stellen maakte ze haar beroep. Bij NEMO wilde deze immer optimistische powervrouw wetensc

Agenten Richard en Jorien zegden hun baan op New! 2019-07-21 12:45:00Politieagenten Richard Henning en Jorien Vleghaar stopten met hun werk toen ze zagen dat pubers in de problemen nergens terecht kunnen. Nu vangen ze i

Deze flat in Dordrecht is als de Nederlandse 2019-07-20 18:32:34

Alaphilippe en Kruijswijk rijden overtuigend op de Tourmalet, 2019-07-20 14:15:00Thibaut Pinot heeft de veertiende rit in de Tour de France gewonnen. Steven Kruijswijk werd derde en wist tijd te winnen op Geraint Thomas.

Betaalbare woningen worden schaarser, de prijzen stijgen: wie 2019-07-20 09:34:39

Partijen staan open voor grote anonieme giften 2019-07-20 05:58:52Veel politieke partijen staan open voor hogere anonieme giften van geldschieters dan wettelijk is toegestaan. Om dat mogelijk te maken geven ze de tip

Particulieren drukken steeds grotere stempel op woningmarkt 2019-07-19 18:00:00Grote particuliere huisbazen winnen terrein op de Nederlandse woningmarkt. De grootste drie hebben ieder huurwoningen met een totale waarde van ruim 1

PAROOL: Home

Zelenski wint parlementsverkiezingen in Oekraïne New! 2019-07-21 14:23:04President Volodimir Zelenski en zijn partij Sluha Narodu (Dienaar van het Volk) hebben de parlementsverkiezingen in Oekraïne gewonnen. Volgens de

Miljoen aanvragen voor kaartjes F1 in Zandvoort New! 2019-07-21 14:12:00Ruim een miljoen kaartjes zijn aangevraagd voor de race in de Formule 1 volgend jaar in Zandvoort, aldus sportief directeur Jan Lammers.

Gert van Veen: ‘De Baarsjes is de wildwestversie New! 2019-07-21 14:00:00Housepionier Gert van Veen (64) trad in 1991 voor het eerst op in Paradiso. Na afloop bleef een groep van honderd bezoekers voor de deur dansen. &lsqu

‘Bewaakte fietsenstallingen zijn een paradijs voor dieven’ New! 2019-07-21 13:00:00Aldus Paroollezer Ralf Hesen na de diefstal van zijn accu.

We hebben haar kind vermoord met ons plastic New! 2019-07-21 12:00:00Ik leg twee plastic fluorescerende armbandjes neer op tafel. “Heb ik voor je meegenomen,” zeg ik ­tegen mijn zoon. Kritisch bekijkt hi

Tweede ritzege Yates, Alaphilippe behoudt geel 2019-07-21 06:30:00Van 6 tot en met 28 juli staat Frankrijk in het teken van de Tour de France. Wie wint dit jaar de gele trui en hoe doen de Nederlanders het? Het Paroo

Nachtelijke explosie in de Transvaalbuurt 2019-07-21 05:34:20In de nacht van zaterdag op zondag is rond 04.00 uur een projectiel afgegaan in de Retiefstraat in Oost. Er zijn geen gewonden gevallen.

Goddelijke wezens van Deana Lawson in Huis Marseille 2019-07-21 05:00:00De Amerikaanse fotografe Deana Lawson zet haar modellen neer als goddelijke wezens. Haar eerste Europese solotentoonstelling, nu te zien in Huis Marse

Bemanningsleden gekaapte tanker Iran ‘veilig en in goede 2019-07-21 04:18:00Groot-Brittannië noemt de daad in een brief aan de VN Veiligheidsraad 'vijandig'.

Nederlandse wetenschappers al blij met 1 miljoen 2019-07-21 04:00:00In de Champions League van succesvolle landen bij Europese subsidies voor medisch onderzoek doet Nederland het heel goed. Voor elke euro die Nederland

Toeristen zien tientallen dode grienden in IJsland 2019-07-21 03:19:36Amerikaanse toeristen hebben op het schiereiland Snæfellsnes in het westen van IJsland tientallen dode grienden ontdekt.

Amsterdamse crimineel doodgeschoten bij metrostation Kraaiennest 2019-07-20 20:45:00De Amsterdamse crimineel Inchomar Balentien (33) is in de nacht van zaterdag op zondag doodgeschoten bij metrostation Kraaiennest in Amsterdam-Zuidoos

NU - Algemeen

Groep gemaskerde mannen slaat in op mensen tijdens New! 2019-07-21 21:01:56Tijdens nieuwe massaprotesten in Hongkong zijn tientallen gewonden gevallen nadat gemaskerde mannen met wapenstokken insloegen op passagiers bij een t

Avengers: Endgame officieel meest verdienende bioscoopfilm aller tijden New! 2019-07-21 18:49:34De film Avengers: Endgame is sinds zondag de meest verdienende bioscoopfilm aller tijden. De laatste Avengers-film heeft na dit weekend wereldwijd in

Aantal verdronken Nederlanders vorig jaar flink gestegen New! 2019-07-21 18:04:44Het aantal Nederlanders dat vorig jaar door verdrinking om het leven kwam, is flink gestegen. In 2017 verdronken 85 Nederlanders en vorig jaar waren d

Exitpoll: President Zelensky wint parlementsverkiezingen in Oekraïne New! 2019-07-21 17:20:34President Volodimir Zelensky en zijn partij Sluha Narodu (Dienaar van het Volk) hebben volgens de exitpoll de parlementsverkiezingen in Oekraïne

Drie zwemmers verdronken in zee bij Den Haag New! 2019-07-21 16:38:55Drie zwemmers zijn zondagavond overleden aan de kust bij Den Haag. De drie mannen hebben volgens de politie alle drie niet de Nederlandse nationalitei

Rustdag Tour: 'Het belooft mooiste slotweek in jaren New! 2019-07-21 16:25:53We zijn aangekomen bij rustdag twee in de Tour de France. Deze editie blijkt zeer onvoorspelbaar en is daardoor aantrekkelijk om naar te kijken. Maar

AzG stuurt schip naar Middellandse Zee voor redden New! 2019-07-21 16:22:48Artsen zonder Grenzen (AzG) zal eind juli opnieuw een schip sturen naar de Middellandse Zee om migranten van zee te halen, meldt de hulporganisatie zo

Kruijswijk blijft derde na aanval Pinot, Alaphilippe verliest New! 2019-07-21 16:21:24Steven Kruijswijk heeft zondag zijn derde plaats in het klassement van de Tour de France nipt behouden. Julian Alaphilippe blijft in het geel, maar ve

800 brandweerlieden uitgerukt voor bosbrand in Portugal, 20 New! 2019-07-21 15:39:44Ruim 800 brandweerlieden zijn zondag uitgerukt voor een grote bosbrand in centraal Portugal, in Castelo Branco. Twintig personen raakten gewond als ge

Verkiezingen in Oekraïne | Demonstratie in Hongkong New! 2019-07-21 15:30:40Elke dag selecteert NU.nl de meest in het oog springende beelden. Zondag 21 juli: Oekraïense parlementsverkiezingen, Open Dag van Feyenoord en po

Marvel brengt in komende twee jaar zes films 2019-07-21 05:44:38Marvel-baas Kevin Feige heeft in de nacht van zaterdag op zondag onthuld dat er zes films en vier series worden uitgebracht. Dit schrijft het Amerikaa

VK onderzoekt mogelijke sancties tegen Iran na inbeslagname 2019-07-21 05:37:40Het Verenigd Koninkrijk onderzoekt mogelijke sancties tegen Iran, in reactie op de inbeslagname van de Britse olietanker Stena Impero. Wat deze sancti

RTV Noord: Het laatste

Groninger gezin vertrokken voor zeiltocht naar Australië New! 2019-07-21 14:12:00Vanuit de haven van Harlingen is zondagmiddag de zeilende Groninger familie Deutekom vertrokken voor een twee jaar durende zeiltocht naar Australi&eum

Expeditie Grunnen gaat PIG-nicken New! 2019-07-21 13:04:00Picknicken op het RTV Noord-picknickkleedje heeft het team van Expeditie Grunnen al gedaan, maar PIG-nicken nog niet. Een echte PIG-nic is georganisee

Fotofinish geeft uitsluitsel over winst in 'De Bult' New! 2019-07-21 13:02:00Het wielercriterium 'Rondom de Bult van Usquert' is gewonnen door Huub Deelstra uit Hoogeveen. Hij versloeg Johan Knol uit Bakkeveen met miniem vers

Windsurfer Vos laat iedereen achter zich tijdens Schildweek New! 2019-07-21 11:20:13Martijn Vos heeft zondagmiddag de windsurfwedstrijd tijdens de 74e editie van de Schildweek op zijn naam geschreven.

Kromowidjojo grijpt naast medaille op WK New! 2019-07-21 10:17:00Ranomi Kromowidjojo is er met de Nederlandse vrouwenestafetteploeg niet in geslaagd een medaille te veroveren op de 4x100 meter vrije slag tijdens de

Maatregelen ringweg helpen: verkeer op omleidingsroute stroomt beter New! 2019-07-21 09:21:00'We zijn tevreden over dit weekend. De maatregelen die we afgelopen week hebben getroffen, helpen.'

Jorinde van Klinken is Europees jeugdkampioen kogelstoten New! 2019-07-21 08:52:00Jorinde van Klinken van Groningen Atletiek is zondag Europees jeugdkampioene kogelstoten geworden.

Tropische hitte zet streep door autocross Winsum 2019-07-21 05:47:00De autocross in Winsum gaat volgend weekend niet door. De tropische hitte die voorspeld is voor de aankomende week, is voor het bestuur reden om de au

Quiz: Herken je onze borgen en burchten? 2019-07-21 05:00:00Ooit stonden er tientallen borgen in onze provincie. Gelukkig is er nog een aantal bewaard gebleven. Herken jij ze?

Kattenliefhebbers opgelet: CatVideoFest komt naar Groningen 2019-07-21 04:31:00Kijk jij ze ook zo graag: kattenfilmpjes? Dan heb je geluk, want het Amerikaanse fenomeen CatVideoFest komt naar Groningen.

Auto belandt in water bij Lutjegast 2019-07-21 03:25:00Een automobilist is zaterdagnacht van de weg geraakt en in het water beland aan de Dorpsterweg tussen Lutjegast en Stroobos.

Kromowidjojo met estafettezwemsters naar finale 2019-07-21 02:46:00Ranomi Kromowidjojo heeft zich met de Nederlandse vrouwenestafetteploeg op de 4x100 meter vrije slag geplaatst voor de finale van het WK Zwemmen in Zu


Disclaimer and Notice:WorldProNews.com is not responsible of these news or any information published on this website.